Wie een onderneming bezit en die wil overdragen aan een kind, vindt in de Successiewet een uitzonderingsregeling van bijna ongekende omvang. De Bedrijfsopvolgingsregeling (BOR) en de Doorschuifregeling (DSR) maken het samen mogelijk om een familiebedrijf voor een groot deel zonder schenk- of erfbelasting door te schuiven naar de volgende generatie. In 2026 is de vrijstelling voor ondernemingsvermogen € 1.500.000. Daarboven geldt een vrijstelling van 75% op het meerdere.
Wie onder de regeling valt.
Ondernemers met een echte materiële onderneming. Niet: een houdstervennootschap die alleen aandelen of vastgoed beheert. Wel: een werkmaatschappij met productie, dienstverlening, personeel of een vergelijkbare activiteit. Vastgoed valt in een grijs gebied: een vennootschap die actief vastgoed exploiteert (kortverhuur, makelaardij) kan kwalificeren, een passieve verhuur-BV meestal niet.
De ontvanger moet de onderneming minstens vijf jaar voortzetten. Wie binnen die termijn verkoopt of staakt, ziet de BOR-vrijstelling alsnog herclassificeerd worden tot belaste verkrijging, met naheffing. Dit is geen formaliteit, de Belastingdienst houdt dit nauwgezet bij en heeft toegang tot KvK en aangiftedata.
De schenker moet de onderneming minimaal vijf jaar (bij schenking) of één jaar (bij overlijden) gehouden hebben. Korter dan dat, en de regeling vervalt.
Het rekenvoorbeeld.
Een vader bezit alle aandelen van een werkmaatschappij. Waarde: € 3.000.000. Hij schenkt de onderneming aan zijn zoon van 35.
Zonder BOR: belastbare verkrijging € 3.000.000 minus € 6.908 = € 2.993.092. Schenkbelasting: 10% over € 158.669 = € 15.866, plus 20% over € 2.834.423 = € 566.884. Totaal: € 582.750.
Met BOR: van de € 3.000.000 is € 1.500.000 volledig vrijgesteld. Van het meerdere van € 1.500.000 is 75% vrijgesteld, dus € 375.000 belast. Minus de jaarvrijstelling van € 6.908 = € 368.092 effectief belast. Tarief: 10% over de eerste € 158.669 = € 15.867, plus 20% over de resterende € 209.423 = € 41.885. Totaal schenkbelasting: € 57.752.
Verschil: € 524.998. Ruim een halve miljoen schenkbelasting minder, voor een fiscale constructie die voor de meeste familiebedrijven beschikbaar is.
De DSR, het instrument naast de BOR.
De BOR werkt op de schenkbelasting. De Doorschuifregeling werkt op de inkomstenbelasting. Zonder DSR zou de schenker ook nog inkomstenbelasting moeten betalen over het verschil tussen de verkrijgingsprijs en de werkelijke waarde, de fiscale claim die op het ondernemingsvermogen rust. Met DSR wordt die claim doorgeschoven naar de ontvanger, die hem pas voelt als hij zelf de onderneming verkoopt of staakt.
BOR en DSR zijn dus gestapelde instrumenten: het ene voorkomt schenkbelasting aan de overkant, het andere voorkomt inkomstenbelasting aan deze kant. Voor wie dit traject ingaat, is begeleiding door een fiscalist niet luxe maar noodzakelijk, de details, voorwaarden en bewijslast zijn complex en de fouten zijn duur.
Waar het misgaat.
Een houdstervennootschap die geen onderneming drijft. Wie zijn werkmaatschappij ooit naar een holding heeft getild en de holding heeft sindsdien niets meer gedaan dan dividend ontvangen: de aandelen in de holding kwalificeren niet voor BOR. De werkmaatschappij wel. Voor wie aan opvolgingsplanning denkt, is dit een kritiek detail: de structuur moet kloppen.
Vastgoed in de BV waarvan onduidelijk is of het ondernemingsvermogen is. Als een BV een hotel exploiteert, kwalificeert het hotel als ondernemingsvermogen. Als dezelfde BV ook leegstaande grond bezit die niet operationeel is, valt die grond eronder als beleggingsvermogen. Bij overdracht moet de splitsing scherp staan.
De voortzettingseis. Een ontvanger die de onderneming binnen vijf jaar staakt, kwijtraakt of doorverkoopt aan een derde, verliest de BOR. Dit speelt vaak bij ontvangers die de business eigenlijk niet kunnen of willen voortzetten, dan is de BOR een uitgesteld probleem dat alsnog binnen vijf jaar wordt opgeroepen.
De les in één zin.
De BOR-vrijstelling van € 1.500.000 in 2026 is een van de grootste fiscale faciliteiten in Nederland en wordt door veel familiebedrijven onderbenut. Voor wie een onderneming in de familie wil houden, is voorbereiding twee tot vijf jaar voor de overdracht essentieel, voor zowel de structuur, de bewijslast als de voortzettingsstrategie.
Voor BOR-trajecten is begeleiding door een fiscalist noodzakelijk. Reken eerst op de basis-tool wat schenkbelasting zonder BOR zou kosten, dat geeft de schaal waar het over gaat.